آموزش گام به گام مبحث 19 مقررات ملي ساختمان – فصل اول

1-1- مصرف انرژی در کشور

انرژی داده اصلی و بنیادی تولید است. منابع انرژی در طبیعت به اشکال مختلف وجود دارند که دارای سطوح پالایش و فرآورش مختلف از چوب و سوخت­های سنتی تا انرژی هسته­ای میباشند. استفاده از یک روش متحدالشکل، روش مناسبی برای بیان ارزیابی جهانی از سیستم انرژی است.

اطلاعات ملی انرژی برای کشورهای مختلف جهت ارزیابی منابع و برنامه­ریزی انرژی که در داخل کشور تولید می­شود، به کار گرفته می­شود. بیشترین منابع انرژی به روش شیمیایی پالایش می­شوند و بخش دیگری نیز نظیر انرژی آبی، خورشیدی، زمین­گرمایی با روش­های مخصوص قابل استفاده می­گردند.

 

در اینجا چند اصطلاح رایج در بررسی وضعیت انرژی ذکر شده است.

 

Item تولید انرژی اولیه

بخشی از انرژی داخلی که استخراج گردیده و یا بدون پالایش و تبدیل مورد استفاده قرار می­گیرند را انرژی اولیه می­گویند که شامل نفت خام، گاز طبیعی غنی، مایعات گازی، زغال­سنگ سخت، برق آبی، انرژی هسته­ای، انرژی خورشیدی، انرژی زمین­گرمایی و سوخت­های سنتی می­باشد.

 

green_s مصرف انرژی نهایی

انرژی نهایی بیانگر مصرف انرژی توسط مصرف­کننده در بخش­های مختلف است. بنابر این رابطه زیر بین انرژی اولیه و انرژی نهایی برقرار است:

انرژی نهایی + تلفات تبدیل و پالایش = انرژی اولیه

 

در هر واحد تولیدی، صنعتی و یا کشاورزی، یا سایر بخش­های مصرف­کننده نظیر بخش خانگی، تجاری و عمومی، انرژی عمدتا در تامین نیروی محرکه، گرمایش و سرمایش مورد استفاده قرار می­گیرد.

در تبدیل انرژی نهایی، انرژی مورد نیاز وارد فرآیندی می­شود که بر اساس بازده تجهیزات و دستگاه­های مصرف­کننده بخشی از آن تلف شده و مابقی مورد استفاده قرار می­گیرد. بازده دستگاه­های انرژی­بر نسبت مقدار انرژی خروجی به کل انرژی ورودی می­باشد. مقدار انرژی لازم با درنظر گرفتن بازده دستگاه ها، انرژی مفید نامیده می­شود.

 

green_s عرضه انرژی اولیه

به­صورت زیر نشان داده می­شود:

تغییر در موجودی +/- صادرات – واردات + تولید داخلی = عرضه انرژی اولیه

1-1-1- آمار کلی مصرف انرژی در کشور

پس از تعریف اصطلاحات مهم در مورد بحث، در این قسمت آماری از وضعیت مصرف داخلی و مقایسه با مقادیر بین المللی ارایه می­شود. جهت اطلاع بیشتر از میزان تولید انرژی در کشور و مصرف آن دربخش های مختلف و همچنین مقایسه ایران با کشورهای دیگر چند نمونه از نتایج بدست آمده از آمارها در این بخش آورده شده است.

01

شکل 1-1- سهم حامل­های انرژی از تولید انرژی اولیه در سال 1384

نفت خام، مایعات و مایعات گازی بیشترین سهم از تولید انرژی اولیه که در حدود 6/69درصد از کل است را دارا می باشند. پس از آن گاز طبیعی و گازهای کک کوره بلند بیشترین سهم را با 9/27درصد به خود اختصاص داده­اند. درصد بسیار کم باقیمانده را حامل ­هایی چون انرژی ­های آبی و تجدید پذیر، بیوماس جامد و همچنین زغالسنگ تشکیل می ­دهند. همانطورکه آمارها نیز نشان می­ دهند نفت خام و مایعات گازی نقش مهمی در تولید انرژی اولیه دارند و با نظر به اینکه این حامل­ها جزو حامل­ های تجدیدپذیر به شمار نمی ­آیند، اجرای راهکارهایی برای کاهش هرچه بیشتر مصرف آن و جایگزینی این نوع حامل با انرژی­های تجدیدپذیر از موضوعات قابل بحث در عصر حاضر است.

همانطورکه ذکر شد سهم نفت در تولید انرژی اولیه از اهمیت بالایی برخوردار است. داده­ های جدول زیر نشان دهنده ذخایر تثبیت شده و تولید نفت در جهان در سال 2005 و معیار مناسبی برای مقایسه ایران با چند کشور جهان است. ایران از جمله کشورهایی است که بخش عمده ذخایر نفتی را دارا می­باشد و از این حیث از اهمیت ویژه­ای برخوردار است.

جدول 1-1- ذخایر تثبیت شده و تولید نفت در جهان در سال 2005

نام کشور

میلیارد بشکه (ذخایر)

سهم ذخایر در کل(درصد)

سهم تولید در کل (درصد)

نسبت ذخایر به تولید

آمریکا

3/29

4/2

8

8/11

کانادا

5/16

4/1

7/3

8/14

ایتالیا

7/0

1/0

2/0

17

امارات متحده عربی

8/97

1/8

3/3

4/97

عربستان سعودی

2/264

22

5/13

6/65

نیجریه

9/35

3

2/3

1/38

قطر

2/15

3/1

3/1

38

شوروی سابق

9/122

2/10

8/14

4/28

آذربایجان

7

6/0

6/0

4/42

ایران

5/137

5/11

1/5

93

کل جهان

7/1200

100

100

6/40

در تولید نفت خام جهانی، وضعیت نوسانات تولید طی دوره 10 ساله از سال 1994 تا 2004 به­شرح ذیل می­باشد:

جدول 1-2- نوسانات تولید نفت خام طی سال­های 1994 تا 2004

کشورهای آمریکای شمالی

5/2 درصد افزایش

کشورهای آمریکای مرکزی و جنوبی

5/26 درصد افزایش

کشورهای اروپایی و اروپاآسیا

28 درصد افزایش

کشورهای خاورمیانه

22 درصد افزایش

کشورهای آفریقایی

32 درصد افزایش

کشورهای اقیانوس آرام

10 درصد افزایش

متوسط جمع جهان

19 درصد افزایش

از نتایج بدست آمده مشخص می­ گردد که میزان درصد افزایش تولید نفت خام حدود 2 درصد بیش از ذخایر اثبات شده نفت خام در طی دوره 10 ساله بوده است.

1-1-2- شدت انرژی

با افزایش جمعیت و پیشرفت صنایع نیاز بشر به انرژی نیز بیشتر شده و مصرف آن در طی چند سال رشد قابل ملاحظه­ای داشته است. بنابراین برای بررسی مصرف انرژی و رابطه آن با تولیدات داخلی پارامتری به نام شدت انرژی تعریف شده است که به صورت زیر بدست می­آید:

میزان تولید یا تولید ناخالص داخلی/ مصرف نهایی انرژی = شدت انرژی

کاهش مقدار شدت انرژی نشان­دهنده کاهش مصرف انرژی نسبت به تولید ناخالص داخل است. این پارامتر ابزاری مناسب برای بررسی وضعیت مصرف و مقایسه کشورها است. افزایش مقدار شدت انرژی گویای افزایش مصرف و یا کاهش تولید یک کشور است. به همین جهت برای بررسی وضعیت مصرف انرژی و تولیدات داخل ایران شدت انرژی مصرفی کشور طی سال های 1369 تا 1384 در شکل زیر نشان داده شده است.

بشکه معادل نفت خام به میلیون ریال

02

شکل 1-2- شدت انرژی مصرفی کشور طی سال­های 69-84

شدت انرژی در کشور برطبق نمودار به طور کل روند رو به رشدی داشته و در این میان افزایش چشمگیری در سال­های 70 تا 73 و همچنین 82 تا 84 داشته است. در نمودار زیر مقایسه شدت انرژی ایران و جهان نشان داده شده است. این ارقام وضعیت مطلوبی را برای ایران نشان نمی­دهند.

03

شکل 1-3- شدت انرژي در كشورها و مناطق مختلف جهان در سال 2004

جهت بررسی ارتباط میزان مصرف انرژی در یک کشور و تولید ناخالص داخلی پارامتر دیگری به نام ضریب انرژی وجود دارد که به­صورت زیر تعریف می­شود:

نرخ رشد تولید ناخالص داخلی/ نرخ رشد مصرف نهایی = ضریب انرژی

جدول 1-3- ضريب انرژي در كشورها و مناطق مختلف جهان

ضريب انرژي

(90-1980)

ضريب انرژي

(2000-1990)

ضريب انرژي

(2004-2000)

OECD

19/0

59/0

49/0

آمريکای شمالی

03/0

54/0

30/0

ژاپن

7/0

01/1

19/0

کره

85/0

16/1

71/0

ترکيه

83/0

01/1

61/0

آسيا (بدون چین)

98/0

87/0

94/0

آفريقا

25/1

02/1

02/1

چين و هنگ کنگ

49/0

15/0

12/1

هند

06/1

67/0

47/0

ايران

48/2

41/1

91/0

جهان

53/0

35/0

73/0


1-1-3- مصرف انرژی نهایی

مصرف انرژی نهایی مجموع مصارف بخش­ها مختلف مصرف­کننده نهایی است. بخش های نهایی مصرف شامل بخش خانگی، تجاری-خدمات-عمومی، حمل و نقل، کشاورزی، صنعتی، صنایع پتروشیمی و سایر موارد میباشد. در بسیاری از موارد تفکیک بخش تجاری و خدمات و عمومی از بخش خانگی تقریبا غیر ممکن است.

مصرف انرژی در بخش خانگی عمدتا جهت گرمایش، سرمایش، وسایل برقی، روشنایی و پخت­و­پز میباشد.

مصرف بخش تجاری، خدمات و اداری شامل مصارف انرژی جهت گرمایش، سرمایش، روشنایی و تجهیزات برقی و مصرف بخش صنعت شامل مصارف انرژی در 9 رشته اصلی صنعتی میباشد که عبارتند از آهن و فولاد، صنایع شیمایی، فلزات غیر اساسی، محصولات معدنی غیرفلزی، تجهیزات حمل و نقل، ماشین آلات، معادن، صنایع غذایی، آشامیدنی و تنباکو، صنایع کاغذ و چاپ، صنایع چوب و محصولات چوبی، ساختمان، صنایع نساجی، چرم و سایر موارد متفرقه.

مصرف سوخت در بخش حمل و نقل جهت تامین نیروی محرکه و گرمایش به­کار گرفته میشود. همچنین مصرف این بخش شامل مصرف حامل های انرژی در بخش راه آهن، جاده، حمل و نقل هوایی و دریایی و مصارف سوخت جهت انتقال فرآورده از طریق خط لوله میباشد.

1-1-3-1- مصرف گاز

میزان ذخایر گازی باقیمانده کشور با توجه به اکتشاف وسیع میادین مستقل گازی در سال ­های گذشته رقم قابل توجهی را تشکیل میدهد که این امر از نظر توسعه میادین گازی در آینده بسیار مهم میباشد.

اهمیت رعایت استانداردهای زیست­محیطی، استفاده از گاز طبیعی به عنوان سوخت پاک را نسبت به سوخت های فسیلی توجیه­پذیر میسازد. ضمن آنکه در سیاست­های فعلی و آتی کشور جایگزینی گاز طبیعی با فرآورده های نفتی مورد تاکید قرار گرفته است.

گاز طبیعی در کشور های صنعتی به عنوان سوخت اصلی نیروگاه های سیکل ترکیبی که در حال حاضر نسبت به سایر نیروگاه ها از راندمان بالایی برخوردار است بکار برده میشود. در کشورمان به لحاظ وجود گاز طبیعی فراوان بخصوص در سال­های اخیر از رشد بالایی برخوردار بوده و به همین لحاظ و به منظور جایگزینی این سوخت با سایر سوخت های متداول کشور بر توسعه شبکه گازرسانی اهمیت داده شده است. تعداد مصرف کنندگان گاز طبیعی در بخش خانگی در سال 1383 نسبت به سال 1373 رشد سالیانه 44/12 درصد را نشان میدهد که اهمیت جایگزینی گاز بجای نفت گاز، نفت سفید و گاز مایع را در این بخش منعکس مینماید.

04

شکل 1- 4- مصرف گاز طبیعی در سال 1384

آمارهای بدست آمده از مصرف گاز طبیعی مبین این مطلب است که بخش خانگی و تجاری از جمله بخش های پرمصرف در این زمینه است. تنها در این بخش مصرف گاز از سال 1373 تا سال 1383 از رشد سالیانه حدود 91/11 درصدی برخوردار بوده که این رقم ناشی از جایگزینی گاز طبیعی با سوخت ­های مایع بخصوص نفت گاز، نفت سفید و گاز مایع بوده است.

1-1-3-2- مصرف برق

روند مصرف برق در کشور در شکل 1-5 نشان داده شده است. همانطور که از این نمودار ملاحظه میشود مصرف برق بخش خانگی و تجاری مقدار قابل ملاحظه­ای داشته است. در این میان بخش صنعت نیز در رتبه­های اول از نظر مصرف برق قرار دارد.

05

شکل 1-5- سهم بخش های مختلف در مصرف برق در سال 84

1-1-3-3- مصرف کل انرژی

در مجموع برای یک مقایسه کلی، سهم هر بخش از مصرف کل انرژی در سال 1383 و همچنین سهم هر بخش در اقتصاد صنعتی در شکل‌های 1-6 و 1-7 نشان داده شده است.

06

شکل 1-6- سهم هر بخش از مصرف کل انرژی در سال 83

07

شکل 1-7- سهم هر بخش در اقتصاد صنعتی

1-1-4- مصرف سوخت در خودروها

مصرف انرژی در بخش حمل و نقل از نظر مقدار بعد از بخش خانگی و تجاری قرار دارد و از نظر ارزش مالی بیشترین بخش مصرف می­باشد. رشد بسیار بالای خودروهای تولید شده پرمصرف در اواخر سال­های 1370 و سال­های 1380 و عدم بکارگیری از گاز طبیعی در این بخش تا سال 1382 باعث شده است که هر ساله مبالغ متنابهی بابت واردات بنزین موتور از منابع مالی کشور هزینه شود.

مهمترین مشکل این بخش قدیمی بودن تکنولوژی ساخت خودروهای تولیدی کارخانجات داخلی و مصرف بالای این خودروها می­باشد.

08

شکل 1-8- مصرف سوخت و آلایندگی خودروهای در حال تردد

بر طبق این شکل تنها حدود 6 درصد از خودروهای داخل کشور استانداردهای جهانی را از نظر مصرف سوخت و آلایندگی رعایت می­کنند که این میزان رقم بسیار پایین و نگران­کننده­ای است. یکی از اشکالات اساسی مصرف بالای سوخت بین خودروهای بنزینی، خودروی پیکان بوده که عملا نیمی از خودروهای سواری در حال تردد کشور را تشکیل می­داده است.

1-1-5- یارانه انرژی

مقایسه قیمت حامل­های انرژی بویژه فرآورده­های نفتی در داخل کشور با قیمت­های رایج در کشورهای همجوار و همچنین سایر کشورهای جهان نمایانگر آن است که یارانه قابل توجهی بر این قیمت­ها سنگینی می­کند. نظر به اینکه تولید و توزیع فرآورده­های نفتی و گاز طبیعی عمدتا توسط دولت انجام می­پذیرد، یارانه آنها نیز توسط دولت پرداخت می­شود. این یارانه به­صورت پنهان در سایر اقلامی که تولید و یا خرید آن توسط دولت انجام می­گیرد، موجود می‌باشد. یک مثال روشن از مبالغ بالای یارانه پرداختی توسط دولت برای بنزین در برنامه چهارم توسعه در زیر آورده شده است:

یارانه بنزین 46 میلیارد دلار

درآمد حاصل از صادرات غیر نفتی 40 میلیارد دلار

این ارقام به­ تنهایی گویای ضررهای هنگفت کشوردر زمینه مصرف نادرست انرژی و منابع طبیعی است.

1-2- فعالیت های بهینه سازی انرژی

اهم اقدامات بهینه­سازی توسط جمهوری اسلامی ایران به منظور اعمال صرفه جویی و منطقی کردن مصرف انرژی و همچنین اجرای اقدامات مرتبط با بهره برداری کارآمد و بهینه از انواع حامل های انرژی توسط وزارتخانه ­های نفت و نیرو در حال اجرا می باشد. فعالیتهای اصلی بهینه ­سازی وزارت نفت و وزارت نیرو شامل بخش های زیر میباشد:

tic بهینه­سازی مصرف سوخت و انرژی الکتریکی در بخش ساختمان

tic بهینه­سازی مصرف سوخت در سیستم­ها و وسایل حمل و نقل

tic بهینه­سازی مصرف سوخت و انرژی الکتریکی در بخش صنعت

tic کمک به رشد تکنولوژی و بهبود کیفیت محصولات از لحاظ مصرف انرژی در صنایع سازنده تجهیزات مصرف کننده سوخت و انرژی الکتریکی

tic جایگزینی سوخت و استفاده از سوخت­های با صرفه و تمیزتر

به­منظور روشن­تر شدن نتایج سودمند بهینه­سازی به­ویژه در بخش ساختمان و مصارف بالای این بخش، چند نمونه از آمارهای موجود ارایه شده است:

1-2- فعالیت های بهینه سازی انرژی

بخش خانگی و تجاری با مصرف حدودا 335 میلیون بشکه معادل نفت خام بیشترین سهم را در مصرف انرژی دارا می­باشد لذا صرفه­جویی در این بخش از اهمیت خاصی برخوردار است.

بر طبق آمارهای ارائه شده از سال 1373 تا 1383، مصرف انرژی در سهم بخش خانگی 69/3 درصد افزایش یافته است. این درصورتی است که افزایش جمعیت طی همین سال­ها تنها در حدود 5/1 درصد بوده است.

علت افزایش مصرف در بخش خانگی را می­توان به ارتقای نسبی رفاه عمومی و نیز کاهش راندمان تجهیزات انرژی­بر خانگی و پایین بودن قیمت­ها نسبت داد.

09

شکل 1-9- مقایسه راندمان دستگاه­های گرمایشی در ایران و دنیا

شکل زیر به­منظور مقایسه مصرف بخش خانگی در ایران و کشورهای اروپایی و همچنین مقایسه مصرف پس از اجرای برنامه بهینه سازی تا سال 2010 آورده شده است. ارقام موجود در این نمودار به­ویژه برای مناطق سردسیر با مصرفی حدود 4 برابر کشورهای اروپایی نشان­دهنده وضعیت تاسف­بار مصرف انرژی در کشور بوده که در صورت عدم جلوگیری، بحران آفرین خواهد شد.

1- مصرف بر اساس روند فعلی در کشور

2- اجرای برنامه بهینه سازی تا سال 2010

3- مصرف در شرایط مشابه در کشورهای اروپایی

4- برنامه بهینه­سازی در کشورهای اروپایی تا سال 2010

10

شکل 1-10- انرژی مصرفی در بخش خانگی و مقایسه آن با استانداردهای اروپایی

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: