بررسي علل آلودگي هوای استان آذربايجان شرقی

امروزه توليد آلاينده ها به ميزاني افزايش يافته كه همگان را در سرتاسر دنيا با نگراني مواجه ساخته است.آلودگي محيط زيست و به خصوص آلودگي هوا در شهر هاي بزرگي مثل تبريز و تهران و. مشهودتر مي باشد. آلودگي محيط زيست در مقاطعي عامل صدمات جبران ناپذيري بر زندگي انسانهايي مي شود كه در تحت چنين شرايطي زندگي مي كنند. در اين مقاله  آلودگي استان آذربايجان شرقي را كه يكي از استانهاي صنعتي كشور مي باشد بررسي كرده و عوامل به وجود آورنده اين آلودگي ها مورد بحث واقع مي شوند . در انتها راهكارها يي را كه مي توان جهت كنترل و يا حداقل كاهش آلودگي استان انجام داد ارائه مي گردند.

تعريف آلودگي هوا :

آلودگي هوا چيست ؟ انجمن مشترك مهندسين آلودگي هوا و كنترل آن تعريف زير را براي آلودگي هوا بيان كرده است : آلودگي هوا يعني وجود يك يا چند آلوده كننده مانند گرد و غبار ، فيوم ها ، گازها ، دود ، بخارات در هواي آزاد با كميتها ، ويژگي ها و زمان ماند كه براي زندگي انسان ، گياه يا زندگي حيوانات خطر ناك و براي اموال مضر باشد و يا به طور غير قابل قبولي مخل استفاده راحت از زندگي و اموال گردد.

منابع آلودگي هوا :

ذرات :

ممكن است تعجب آور باشد كه سازمان حفاظت محيط زيست يك چهارم از ذرات را به حساب آتش سوزي جنگلها برآورد مي كند كه از اين مقدار يك سوم آن مربوط به سوزاندنيهاي  كنترل شده و دو سوم ديگر آتش سوزي هاي كنترل نشده است .

مونوكسيد كربن:

ميل تركيبي CO با هموگلوبين تقريبا 200 برابر اكسيژن است . بنابراين به آساني اكسيژن را از مولكولهاي هموگلوبين جدا كرده و جانشين آن مي شود. سوزاندن پس مانده هاي كشاورزي و اتش سوزي جنگل ها از منابع غير شهري منو اكسيد كربن به شمار مي آيند.

اكسيد هاي ازت :

دو منبه اوليه اكسيد هاي ازت وسايط نقليه و ايستگاههاي توليد نيرو هستند بنابراين روش هاي كنترل بايد شامل هر دوي آنها يعني هم براي اتومبيل و هم ايستگاههاي توليد نيرو كه هر دو داراي اطاقكاحتراق با اندازه هاي كاملا متفاوت هستند گردد.

هيدرو كربن :

وسايط نقليه موتوري مهمترين منبع اوليه ايجاد آن به شمار مي آيند.

آلودگي هوا باعث به وجود آمدن بيماري هاي خطر ناكي مي شود كه موارد زير از آن جمله اند :

سرطان ريه برونشيت و .

از جمله آلوده ترين استانها و شهرهاي ايران مي توان استان آذربايجان شرقي و شهر تبريز را نام برد كه به خاطر وجود مراكز صنعتي و اداري و كشاورزي مهمش جمعيت بسياري را به خود جذب كرده است و همين مسئله يكي از مهمترين عوامل آلودگي

اين منطقه مي باشد براي فهم بهتر موضوع بايستي با سيماي اين منطقه بيشتر آشنا شد :

سيماي محيط زيست استان

استان آذربايجان شرقي با مساحتي برابر 9/46929 كيلومتر مربع يا 88/2 درصد مساحت كل كشور و 3325540 نفر يا حدود 5/5 درصد از جمعيت كل كشور را در خود جاي داده است وهفتمين استان پر جمعيت كشور محسوب مي‌شود . از از جمعيت استان 28/60 درصد را شهرنشينان و 72/39 درصد بقيه را روستائيان تشكيل مي دهند . بر اساس آخرين تقسيمات كشوري ،‌اين استان داراي 16 شهرستان است كه 34 بخش ، 39 شهر و 134 دهستان را در بر مي‌گيرد

از نظر موقعيت جغرافيايي ، از طرف شمال با جمهوري آذربايجان و ارمنستان ، از طرف شرق با استان اردبيل ، از طرف جنوب با استان زنجان و از طرف غرب با استان آذربايجان غربي همجوار است

ميزان نزولات جوي در استان به طور متوسط سالانه از 250 الي 600 ميلي متر در نوسان است

رود خانه ارس ، قزل اوزن آجي چاي به ترتيب با پتانسيل آبي 3/43 ، 1898 و 446 ميليون متر مكعب در سال ، از رودخانه هاي عمده واصلي اين استان هستند كه بخش اعظم آب مورد نياز منطقه را فراهم مي‌آورند در سال 1372 ، در مجموع ميزان بهره‌گيري از ظرفيت هاي موجود آب استان 2675 ميليون متر مكعب برآورده شده كه 910 ميليون متر مكعب آن از منابع آبهاي سطحي و 1765 ميليون متر مكعب از منابع آبهاي زيرزميني استان استحصال مي شود . از كل آب بهره برداري شده از پتانسيل آبهاي سطحي ، 600 ميليون متر مكعب از طريق شبكه سنتي و 310 ميليون متر مكعب از طريق شبكه نيمه مدرن استحصال و مورد استفاده قرار گرفته است

از مجموع 1765 ميليون متر مكعب برداشت از منابع آبهاي زيرزميني استان به ترتيب 5/935 ميليون متر مكعب ( 53 درصد ) توسط چاههاي عميق ، 353 ميليون متر مكعب ( 20 درصد ) از طريق چاههاي نيمه عميق ، 300 ميليون متر مكعب ( 17 درصد ) به وسيله قنوات و 5/176 ميليون متر مكعب ( 10 درصد ) توسط چشمه ها بهره برداري گرديده است

تنوع شرايط اقليمي و آب و هوا در مناطق مختلف اين استان مشخصه بارز وضعيت طبيعي آن است . اين استان از لحاظ اقليمي تحت تاثير آب و هواي مديترانه اي قرار دارد بطوريكه قسمت عمده‌اي از آن را اقليم نيمه خشك سرد ، خشك و سرد و مناطقي از آن را اقليم نيمه مرطوب سرد وقسمت ديگر آن را اقليم نيمه خشك و معتدل فرا گرفته است

 

مهمترين موارد آلودگي استان در بخشهاي زير مي باشند :

كشاورزي

بر اساس آمار سال 78 ، كشاورزي استان در سطحي بالغ بر 1250000 هكتار صورت مي گيرد كه 32درصد از اراضي فوق زير كشت آبي و 68 درصد كشت ديم مي‌باشد كه 87 درصد محصول استان از اراضي آبي و 13 درصد از اراضي ديم حاصل مي‌شود . اين استان در مجموع 6/3 ميليون تن محصول يعني 7/5 درصد توليد كشور را به خود اختصاص داده داده است . براي بدست آوردن محصولات فوق علاوه بر مصرف مقادير قابل توجهي از كودهاي طبيعي به مقدار 5/68219 تن انواع كود شيميايي و حدود يك ميليون ليتر نيز علف‌كش و انواع سموم دفع آفات نباتي مصرف مي‌شود كه بخش اعظمي از اين مواد شيميايي از طريق گياهان و جانداران وارد زنجيره غذايي شده و يا از طريق جذب خاك به منابع آبهاي زير زميني منتقل مي‌گردد و بخشي نيز به تالابها و منابع آبهاي سطحي منتقل مي‌شود كه خود منشاء معضلات زيست محيطي بوده وموجب اختلالات مختلفي در اكوسيستم‌ها مي‌گردد

آب

منابع آلوده كننده: صنعت – منابع خانگي – مراكز خدماتی

معضلات و راهكارها :

1-                   صنعت : اكثريت واحدها فاقد تصفيه‌خانه مي‌باشند و يا تصفيه‌خانه آنها از كارائي لازم برخوردار نمي‌باشد عمده اين صنايع عبارتند از : صنايع چرمسازي با تعداد بيش از 230 مورد در سطح استان ،صنايع لبني ، صنايع آبكاري ،كشتارگاهها و غيره

راهكار :

با توسل به ابزارهاي قانوني و به‌كارگيري سياستهاي تشويقي و حمايتي خوشبختانه قريب به 200 مورد از چرمسازي‌هاي فعال استان مجهز به سيستمهاي تصفيه فاضلاب شدهاند كه به رغم توفيق نسبي عملكرد اين تصفيه خانه‌ها ،سعي بر آن است فاضلاب خروجي آنها به حد استاندارد هاي مورده نظر سازمان برسد

منابع خانگی : در شرايط فعلي شهرهاي استان فاقد تصفيه‌خانه فاضلاب شهري مي‌باشد و با دفع غيره اصولي فاضلاب موجبات آلودگي رودخانه‌هاي استان و منابع آبهاي زيرزميني را فراهم مي‌نمايند

راهكار :

برابر هماهنگي هاي به عمل آمده با سازمان استان براي اكثريت شهرهاي استان تصفيه‌خانه در دست احداث بوده و يا براي احداث آن برنامه ريزي شده است كه در اين زمينه راه اندازي قريب الوقوع – حداكثر ظرف چهار ماه آتي – تصفيه خانه پيشرفته فاضلاب شهر تبريز نمود بارزثمره تلاشها و پيگيريهاي به عمل آمده در اين خصوص مي‌باشد

3- مراكز خدماتی : فاضلاب ناشي از مراكز نظامي ، ندامتگاه ها ، بيمارستانها ، بدون تصفيه در محيط تخليه شده و يا ب دليل عدم كارايي و راهبري تصفيه‌خانه هاي موجود موجبات آلودگي شديد محيط زيست را فراهم مي‌نمايد

راهكار :

با توجه به مشكلات اجرايي و سياسي مرتبط با پيگيري برخورد با دفع غيره اصولي فاضلاب اين گونه مراكز موضوع با توسل به اهرم هاي سياسي استان و سياستهاي تشويقي نظير جلب حمايت استانداري و درخواست مساعدت از سازمان آب و فاضلاب استان براي تقسيط بندي حق اشتراك شبكه فاضلاب مراكز فوق توسط اداره كل دنبال مي‌شود

خاك

منابع آلوده كننده: صنعت – منابع خانگی – مراكز خدماتی

معضلات و راهكارها :

1  صنعت : برغم حجم قابل توجه پس مانده هاي صنعتي و گاها وجود پس مانده هاي صنعتي خطرناك در سطح استان متأسفانه در شرايط فعلي مكان مشخص و نيز روش مطلوبي جهت دفع اينگونه پس مانده ها در استان وجود ندارد

 راهكار : بعنوان راهكار كوتاه مدت بررسي و نحوه دفع اصولي پس مانده هاي صنعتي با همكاري منابع توليد كننده آنها از جمله پتروشيمي و صنايع چرم شهر تبريز و در ميان مدت با انجام مطالعات جامع مديريت پس مانده هاي شهري و صنعتي استان توسط اين اداره كل زمينه براي دفع اصولي اين پس مانده ها در يكي دو سال آتي فراهم خواهد شد

2- منابع خانگی : كار جمع آوري و دفع مود زايد شهري همانند ساير شهرهاي كشور توسط شهرداري هاي مربوطه صورت مي پذيرد . ليكن در تمامي شهرها دفع پس ماند غيراصولي و نامطلوب مي باشد ، كه آلودگي آبهاي سطحي و اراضي كشاورزي اطراف محل دفع زباله شهر تبريز نمود بارزي از اين موارد مي باشد

راهكار : با جلب همكاري بين بخشي از جمله تلاشهاي بعمل آمده در شوراي بهداشت استان ، بهينه سازي روشهاي دفع و بهسازي مراكز دفن زباله در حال پيگيري مي باشد

3- مراكز خدماتی : نبود سيستم اصولي براي جمع آوري و دفع صحيح زباله هاي مراكز بهداشتي و انتظامي از اهم معضلات اين بخش مي‌باشد

راهكار : ضمن بررسي مسائل و راهكارهاي مربوط به اين بخش در مطالعات جامع مديريت پس ماندهاي شهري و صنعتي استان ، حسب مورد كار بهينه سازي و دفع پس‌ماندهاي اين بخش با جلب همكاري واحدهاي مربوطه در دست اقدام مي‌باشد

هوا

 

1-  صنعت :

عمده منابع آلاينده هوا در اين بخش در محدوده شهرستان تبريز متمركز شده كه از آن جمله مي توان به صنعت و صنايع زير اشاره كرد

نيروگاه حرارتي و پالايشگاه تبريز ، پتروشيمي و كوره هاي آجرپزي و آسفالت پزي در سطح ساير شهرستانها نيز مراكز آجرپزي و كارخانجات و آسفالت و كوره هاي غير مجاز زغال گيري و آهك پزي ها وجه غالب منابع آلاينده هوا را به خود اختصاص داده اند

راهكار : با پيگيري بعمل آمده عمليات گازسوز كردن نيروگاه حرارتي تبريز در صورت رفع مشكل حقوقي در شوراي اقتصاد به اجرا در خواهد آمد با همكاري مشترك بين پتروشيمي و اين اداره كل مشكلات اين بخش رو به كاهش بوده و انتظار مي رود با اجراي پروژه ها و برنامه ها و تحت نظام مديريت زيست محيطي پتروشيمي گامهاي مؤثر و مفيدي در اين زمينه برداشته شود بسته به مورد و حسب بررسي هاي كارشناسي راهكارهاي مختلفي در زمينه حل آلودگي ناشي از كوره هاي آجرو آسفالت آهك پزي مانند طرح گازرساني ، به كارگيري سيستمهاي كاهنده آلودگي و در نهايت امكان انتقال برخي از اين واحد ها به محل مناسب در دست بررسي و اقدام است كار تخريب كوره هاي غير مجاز زغال گيري در سطح وسيعي با كسب مجوزهاي لازم از مراجع قضايي در حال اجراء مي‌باشد

2- منابع خانگی : با توجه به اينكه اكثريت شهرهاي استان زير پوشش شبكه گاز شهري قرار دارند مشكل خاصي در اين زمينه وجود ندارد

3- مراكز خدماتی : با توجه به اينكه اكثريت شهرهاي استان زير پوشش شبكه گاز شهري قرار دارند مشكل خاصي در اين زمينه وجود ندارد

در ادامه مقاله بهتر است با پديده اي آشنا شويم كه بيشتر اوقات در برخي از شهرهاي بزرگ و از جمله شهر تبريز رخ مي دهد :

پديده وارونگي :

در شهرهايي مانند تبربز كه  دو طرف آن به دليلل وجود كوه بسته است گاه اتفاق مي افتد كه وارونگي هوا رخ دهد . وارونگي هوا همان گونه كه از نام آن پيداست بطور ساده جابجا شدن هواي گرم و سرد در يك منطقه است. اين پديده معمولا در زمستان و در روزهايي كه جابجايي هوا در اثر وزش باد مقدور نيست به وجود مى آيد. در تئوري هميشه خوانده ايم كه هواي گرم بالا مي رود و هواي سرد در پايين قرار مي گيرد. همين نكته باعث مي شود كه آلودگي هوا در شب كه تعداد وسايل آلوده كننده زياد نيستند كمتر شود.گاه در فصل زمستان پيش مي آيد كه يك لايه از هواي آلوده روي فضاي شهر مي ايستد و بالاتر نمي رود در اين صورت اين لايه هواي آلوده كه گرم است زير هواي سرد بالاتر خود ثابت مي ماند و عاملي مي شود كه هواي آلوده زير خود را كه مداوما توليد مي شود در همانجا نگه دارد . در اين حالت مي گوييم كه وارونگي هوا به وجود آمده است. اين حالت كه بسيار خطرناك است ممكن است روزها به طول انجامد و معمولا تلفاتي هم به همراه دارد.

نتيجه گيري :

با توجه به آنچه گذشت مي توان گفت كه نياز بشر به هواي تميز و سالم هر روز بيشتر از ديروز احساس مي شود . راهكارهاي ارائه شده در صفحات قبل مي توانند تا حد زيادي به ماكمك كنند تا هوايي سالم تر تنفس كنيم. شواهد قطعي در مورد اثرات شهر نشيني بر روي انواع بيما ريها وجود دارد.  براي جلو گيري از ادامه يافتن اين روند بايد به دولت اميدوار بود تا با ارائه و اعمال قوانين حافظ محيط زيست از تبديل شدن آلودگي هوا به يك بحران زيست محيطي جلو گيري نما ييم .

مسئله مهم در اين زمينه عمل به قوانين مصوبه مي باشد زيرا چه بسا قوانيني كه سالهاست اجرا نمي شوند. و اگر هم اجرا مي گردد تاثير به سزايي ندارد مثلا با اختصاص دادن يك روز از سال به عنوان روزي كه مردم نبايد از ماشين استفاده كنند به هيچ وجه نمي تواند تاثيري در بهبود شرايط حاضر داشته باشد.

كوتاه كلام اينكه با شرايطي كه هم اكنون موجود است شايد ساليان متمادي وقت نياز باشد تا بتوانيم از هوايي مطلوب برخوردار شويم.

 

2 پاسخ

  1. سایت خوبی بود. استفاده کردم.براتون آرزوی موفقیت دارم.

  2. خواهسمندم از وبلاک بنده بازدید نمائید بنده تاسیسات حرارتی وبرودتی کار میکنم

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: